Tag Archives: ρατσισμός

Μιας λογικής απόσταση

Ο φασισμός, ο ρατσισμός, η συνωμοσιολογία, αποτελούν διαφορετικές εκφάνσεις του ίδιου πράγματος: όλα τους παρέχουν απλοϊκά ερμηνευτικά σχήματα και απαντήσεις σε δυσερμήνευτες και πολύπλοκες πραγματικότητες. Απέναντι μάλιστα στις αληθινές απαντήσεις, διαθέτουν ένα επιλέον εγγενές «πλεονέκτημα»: όντας απλοϊκές στην σύλληψη και στην ερμηνεία που περέχουν, απαιτούν πολύ μικρότερη προσπάθεια για την τεκμηρίωσή τους. Μια επίφαση λογικής ή ένα άσχετο γεγονός που συνδέεται με μια απλοϊκή εξήγηση με έναν λογικοφανή τρόπο, αρκούν για την εμπέδωση και της πιο ακραίας θεωρίας.
Από την άλλη, οι αληθινές προσπάθειες κατανόησης της σύνθετης πραγματικότητας, είναι αναγκασμένες να διαπραγματευτούν πιο πολύπλευρους όρους και πιο σύνθετες διαδικασίες λογικής αφαίρεσης, συσχέτισης, και εξήγησης ενός μεγαλύτερου εύρους γεγονότων. Συνεπώς, απαιτούν μεγαλύτερα νοητικά εφόδια από τον άνθρωπο, κάτι που αυτομάτως μεγαλώνει τις πιθανότητες να μην γίνουν κατανοητές και στενεύει το ακροατήριο στο οποίο απευθύνονται. Με λίγα λόγια, η αλήθεια ενέχει το τίμημα της ενεργητικής προσπάθειας για κατανόηση.
Γι’ αυτό εξάλλου φασισμος, ρατσισμός, συνομωσιολογία και άλλα σχετικά ευδοκιμούν ιδιαίτερα στην εποχή της τηλεπληροφόρησης, εις βάρος βέβαια των αληθινών εξηγήσεων και, σε τελική ανάλυση, της λογικής. Όντας απλοϊκά ως εξηγητικά σχήματα και μη εγείροντας ιδιαίτερες νοητικές απαιτήσεις για την κατανόησή τους, χωράνε πολύ εύκολα στο ολιγόλεπτο τηλεοπτικό ρεπορτάζ η στο μονόστηλο της εφημερίδας και μπορεί να τα χρησιμοποιήσει οποιοσδήποτε διατηρεί ένα blog. Απευθυνόμενα περισσότερο στο κομμάτι του ανθρώπου που «πιστεύει» παρά σε εκείνο που «κατανοεί», εμπεδώνονται από περισσότερους, με διαφορετικά υπόβαθρα και γίνονται αποδεκτά ως δόγματα, ως αξιωματικές αλήθειες. Όντας εύπεπτα και εγείρωντας τα πάθη, προσφέρουν στο άτομο μια εξήγηση που κατανοεί χωρίς κόπο και που το συμφέρει. Ο σημερινός (και μόνο κατ’ όνομα) «πολίτης», αδυνατώντας να κατανοήσει και να τοποθετηθεί σε έναν πολυδιάστατο κόσμο που μεταβάλλεται συνεχώς, καταναλώνει ευχαρίστως τις απλοϊκές εξηγήσεις του ρατσισμού, της συνομοσιολογίας, του φασισμού κλπ.
Σε συνθήκες κρίσης, άμεση συνέπεια της απλοϊκότητας αυτής αποτελεί η εμπέδωση του πατερναλισμού. Το άτομο καταλήγει να αναζητά μεσσίες, σωτήρες, κάποιον «να πάρει την κατάσταση στα χέρια του» ή -στην πιο αθώα, μα εξίσου επικίνδυνη εκδοχή- «κάποιον ηγέτη να πρωτοστατήσει». Δεν είναι τυχαίο που ο πατερναλισμός αυτός είναι βασικό χαρακτηριστικό των φασιστικών συστημάτων, στα οποία το άτομο καλείται να αναθέσει την τύχη του στα χέρια του «Αρχηγού» που ξέρει το καλό όλων. Όμως, όσο κι αν η συγκυρία ευνοεί την επικράτηση του απλοϊσμού στις μάζες, η μάχη της λογικής είναι ο μοναδικός αποδεκτός δρόμος. Μέσα στον σημερινό ορθολογικά θεμελιωμένο κόσμο, αν ο άνθρωπος αποκοπεί από τη λογική του δεν του απομένει κανένα έρεισμα, κανένα στέρεο θεμέλιο πάνω στο οποίο να οικοδομήσει τη γνώση του για τον κόσμο, τον εαυτό του, τους άλλους.1 Χωρίς την βεβαιότητα της λογικής, ο άνθρωπος, έρμαιο των παθών και των ενστίκτων, καταλήγει στην απανθρωπιά. Από το «κάποιος να πάρει την κατάσταση στα χέρα του» μέχρι το «για όλα φταίνει οι άλλοι» και ta στρατόπεδα εξόντωσης ή τους πνιγμούς μεταναστών στα Φαρμακονήσια, ο δρόμος είναι «μιας λογικής» απόσταση.

  1. Η λογική ως όχι απλώς χαρακτηριστικό του ανθρώπου, αλλά πηγή της ύπαρξής του, αναδεικνύεται με εξαιρετικό στη σκέψη του Καρτέσιου, βλ. σχετικά Rene Descartes, Στοχασμοί περί της πρώτης φιλοσοφίας, Εκδ. Εκρεμές []

Τζαφάρ

Αυτό που δεν αναγνωρίζουμε ως οικείο κινητοποιεί μέσα μας έναν μηχανισμό άμυνας κατά τον οποίο προσπαθούμε να νιώσουμε σε πλεονεκτική θέση έναντι αυτού του μη-οικείου. Ο ρατσισμός είναι μια υποσυνείδητη μορφή υπεροψίας απέναντι στο διαφορετικό. Και εμφανίζεται με σχεδόν υποσυνείδητες μορφές, όπως είναι η ενστικτώδης αποστροφή του βλέμματός μας όταν αντικρύσουμε ένα άτομο πχ διαφορετικού χρώματος.

Ας μην υποκύψουμε στην καθημερινή συναναστροφή μας με το ρατσισμό. Ας μην ταΐζουμε την αρνητική πλευρά του εαυτού μας. Ας αποδεχτούμε ανιδιοτελώς τον άνθρωπο…