Tag Archives: πραξικόπημα

21 Απριλίου 1967: η ταφόπλακα της “χαμένης άνοιξης”

Πραξικοποιματίες

«Ξημερώματα της 21ης Απριλίου 1967 ο ταξίαρχος Στυλιανός Παττακός και οι συνταγματάρχες Γεώργιος Παπαδόπουλος και Νικόλαος Μακαρέζος καταλύουν το δημοκρατικό πολίτευμα και επιβάλλουν στρατιωτική δικτατορία.»

2014. H πλειοψηφία των κατοίκων αυτής της χώρας αγνοούν σε μεγάλο βαθμό τα ιστορικά γεγονότα και βασίζουν την κρίση τους σε αστικούς μύθους, θρύλους, μυθεύματα και συναισθηματικά φορτία. Εξάλλου, πότε τα πηγαίναμε καλά με την ιστορία για να τα πάμε στο ζήτημα της χούντας;

Ακολουθεί η σκιαγράφηση των γεγονότων της ημέρας, από άρθρο του tvxs:


  Η χώρα βρισκόταν ουσιαστικά σε προεκλογική περίοδο με τις εκλογές να έχουν προκηρυχθεί για τις 28 Μαΐου. Στην κυβέρνηση μόλις για 20 μέρες βρισκόταν η ΕΡΕ, με πρωθυπουργό τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο. Καθώς οι εκλογές του Μαΐου 1967 πλησιάζουν, η ΚΥΠ προειδοποιεί ότι η Ένωση Κέντρου και ο Γεώργιος Παπανδρέου θα κερδίσουν τις εκλογές.

«Θα αφήναμε τον Ανδρέα να κάνει επανάσταση;» θα πει αργότερα ο Στυλιανός Παττακός ο οποίος προετοίμαζε το πραξικόπημα καιρό. Οι συνταγματάρχες ουσιαστικά περίμεναν την έγκριση του βασιλιά, ο οποίος, όπως αποκαλύπτουν Αμερικανοί διπλωμάτες, περιμένει το «πράσινο φως» από την Ουάσιγκτον προκειμένου να πραγματοποιηθεί το πραξικόπημα. Οι δύο πλευρές τελικώς συμφωνούν αρχικά να μη προχωρήσουν σε καμία κίνηση τουλάχιστον μέχρι το αποτέλεσμα των εκλογών της 28 Μαΐου.

 O Παπαδόπουλος και οι συνταγματάρχες σχεδιάζουν από καιρό την κατάληψη της εξουσίας με ή χωρίς την έγκριση του βασιλιά. Όπως αποκαλύπτει ο πρώην βουλευτής Νίκος Φαρμάκης, ο Παπαδόπουλος του αναθέτει ήδη από τον Ιούνιο του 1966 να επιβλέψει ένα σχέδιο για την κατάληψη της Αθήνας. Την ίδια στιγμή η συμφωνία βασιλιά-Αμερικάνων έχει διαρρεύσει. Η Ένωση Κέντρου αποφεύγει τις συνεχείς αναφορές στον κίνδυνο της δικτατορίας καθώς φοβάται πως μπροστά σε μία τέτοια απειλή οι ψηφοφόροι μπορεί να κινηθούν προς την ΕΡΕ, ωστόσο, δεν εφησυχάζει εντελώς.

Ο Νίκος Οικονομάκος με εντολή του Χαρίλαου Φλωράκη έχει στήσει ένα μηχανισμό συλλογής πληροφοριών, που θα τους προειδοποιούσε για το πραξικόπημα. Ο πληροφοριοδότης ζητά 50.000 δρχ για δώσει στον Οικονομάκο μία σημαντική πληροφορία. Τα ταμεία της ΕΔΑ είναι άδεια καθώς τα χρήματα έχουν επενδυθεί στα γραφεία της οργάνωσης. Η πληροφορία εδόθη κατόπιν εορτής και απεδείχθη ιστορική. Σε μυστική σύσκεψη οι συνταγματάρχες παίρνουν την απόφαση. Ο κύβος ερρίφθη. Θα προχωρούσαν σε πραξικόπημα.

Μία εβδομάδα πριν το πραξικόπημα ο Παττακός επισκέπτεται τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων, Γρηγόρη Σπαντιδάκη, τονίζοντάς του ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου στις 22 του μηνός ξεκινά την προεκλογική του εκστρατεία. «Θα αφήσουμε να γίνουν εκλογές και να παραλάβει ο Ανδρέας;» ρώτησε ο Στυλιανός Παττακός για να λάβει την απάντηση «μετά τις εκλογές βλέπουμε».

Τρεις μέρες μετά ακολούθησε η συνάντηση των συνωμοτών και αποφάσισαν ότι αν σε λίγες ημέρες δεν αποφασίσουν οι στρατηγοί να επέμβουν θα το κάνουν οι ίδιοι. Την ίδια ώρα οι στρατηγοί τους πιέζουν να περιμένουν μέχρι να πάρουν το «πράσινο φως» από το παλάτι. Ο Παττακός όμως ήταν αποφασισμένος να προχωρήσει.

Tα πρώτα τανκς θα εμφανιστούν στους δρόμους στις 2 τα ξημερώματα, για να καταλάβουν όλα τα στρατηγικά σημεία της πρωτεύουσας (Βουλή, Υπουργεία, ΕΙΡ, ΟΤΕ, Ανάκτορα). Την ίδια ώρα, ο συνταγματάρχης Ιωάννης Λαδάς εξαπέλυε δυνάμεις υπό τις εντολές του για να συλλάβουν το σύνολο της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Οι πραξικοπηματίες έβαλαν σε εφαρμογή το σχέδιο «Προμηθεύς», για την αντιμετώπιση του κομμουνιστικού κινδύνου, με αποτέλεσμα να κινηθούν όλες οι στρατιωτικές μονάδες της Αττικής.

Ο διοικητής της Σχολής Ευελπίδων, Δημήτρης Ιωαννίδης, κινητοποίησε το τάγμα της σχολής και την ΕΣΑ, ενώ ο Σπαντιδάκης συνελήφθη και αντικαταστάθηκε από τον Οδυσσέα Αγγέλη. Παρά τις προσπάθειες του υπουργού Δημόσιας Τάξης, Γεώργιου Ράλλη, να κινητοποιήσει στρατεύματα στη Βόρεια Ελλάδα. Δεν πρόλαβε, όμως, καθώς το σχέδιο «Προμηθεύς» είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή.

Στις 3:30 τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου το στρατιωτικό κίνημα είχε επικρατήσει χωρίς καμία δυσκολία. Το ραδιόφωνο άρχιζε να παίζει τα πρώτα εμβατήρια ενώ κατά τη διάρκεια τις ημέρας με συντακτική πράξη ματαιώθηκαν οι εκλογές της 28ης Μαΐου και ανεστάλησαν οι διατάξεις του Συντάγματος. Η ηγεσία των πραξικοπηματιών επισκέφτηκε τα Ανάκτορα και ζήτησε από το Βασιλιά Κωνσταντίνο να ορκίσει την κυβέρνηση τους.

Αργά το απόγευμα, ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνος Κόλλιας, ορκίστηκε πρωθυπουργός της κυβέρνησης των συνταγματαρχών. Την ίδια μέρα ξεκινούν οι συλλήψεις αλλά και δολοφονίες πολιτών στην συντριπτική τους πλειονότητα αριστερών πεποιθήσεων. «Η Ελλάδα μπαίνει «στο γύψο» του Γεώργιου Παπαδόπουλου…. Μία επταετία θα περάσει μέχρι «να κάνει ξαστεριά».

Πηγή: Η Συνωμoσία των Συνταγματαρχών, tvxs

Το κλίμα της εποχής, η τρομοκρατία του δεξιού συστήματος, οι αγωνίες των σκεπτόμενων αριστερών, μαζί με μια διεισδυτική πολιτική σκέψη που ξεπερνά την επιφάνεια της καθημερινότητας κι αγγίζει τον πυρήνα ιστορικής συγκυρίας, περιγράφονται ανάγλυφα στο μυθιστόρημα του Τσίρκα «Η χαμένη άνοιξη»1. Σταχυολογώ μερικά αποσπάσματα:

    • (σσ αναφορικά με τις εκλογικές μάχες της αριστεράς μετά τον εμφύλιο) Δεν ήταν η πραγματική τους δύναμη: ήταν μόνο το βαρόμετρο που έδειχνε το κλίμα της τρομοκρατίας της δεξιάς. (σ 11)
    • Η δολοφονία του Λαμπράκη και η πάνδημη κηδεία του κάνουν να τρίζουν τα θεμέλια της παντοκρατορίας της δεξιάς. (σ 11)
    • Ο καλός μαρξιστής, για να μην πέφτει έξω, πρέπει να συνδυάζει την απαισιοδοξία της γνώσης με την αισιοδοξία της βούλησης. (σ 26)
    • Παλιά δουλειά να βγάζουμε τον άλλο τρελό… Γράφουμε μια συνταγή: πλύση εγκεφάλου, και ξεμπερδεύουμε… Μήτε το κεφάλι μας να σπάμε για να καταλάβουμε, μήτε και τραβολογήματα να χουμε με τη συνείδησή μας. (σ 27)
    • Ας την ανεβάζει κάθε τόσο την κοτρόνα ο λαός ως την κορυφή. Την τελευταία στιγμή, πάρ’ την κάτω. Από κάτω θα τον βάλουμε πάλι το λαό. (σ 28 – 29)
    • Ο εργολάβος που χτίζει τη διπλανή πολυκατοικία …, και τρώει ένα – ένα τα χαμόσπιτα και τα οικόπεδα εδώ γύρω, (…) που σε λίγο θα τα σκεπάσει όλα με πολυκατοικίες … στην Κατοχή κυκλοφορούσε με περίστροφο και πάσο της Γερμανικής Κομαντατούρας. (σ 99)
    • Το πολιτικό έγκλημα ήταν το πιο πρόχειρο και το πιο αποτελεσματικό μέσο των φανατισμένων κύκλων της ανωμαλίας. Αφού ο Παπανδρέου είχε υιοθετήσει την αναμνηστική τελετή στον Γοργοπόταμο … που έμμεσα σήμαινε αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης και προσέγγιση του Κέντρου με την Αριστερά, έπρεπε να χυθεί αίμα … και ν’ ανακοπεί ο εκδημοκρατισμός της πολιτικής ζωής, να γυρίσουμε πίσω στο αντικομμουνιστικό κράτος. (σ 100)
    • Η πόλη είχε αλλόκοτη όψη, ατμόσφαιρα ηλεκτρισμένη σα να είμαστε σε παραμονές επιστράτευσης… (σ 105)
    • Πτώση του Παπανδρέου σήμερα (σσ λίγο πριν το πραξικόπημα) σήμαινε νίκη της άκρας Δεξιάς, της παλατιανής καμαρίλας. (σ 107)
    • Ο τόπος διψούσε για δημοκρατική αλλαγή, μέσα σε δέκα δεκαπέντε χρόνια ο λαός είχε χωνέψει την ήττα, τεράστιες μάζες από την αγροτιά, τους διανοούμενους και τη νεολαία, είχαν έρθει στο πολιτικό προσκήνιο κι αγωνίζονταν με νέους τρόπους. Αυτοί όμως (σσ η εσωτερική ηγεσία του ΚΚΕ) αναχαίτιζαν κάθε πρωτοβουλία, δεν προσάρμοζαν τη γραμμή τους στις νέες συνθήκες, μόνο θέλαν το βέτο να το έχει πάντα το “επιτελείο της πρωτοπορίας του προλεταριάτου”, δηλαδή οι ίδιοι. Κι επειδή ο διορισμός τους και η γραμμή ερχόταν από μια ηγεσία εξόριστη, που δε ζούσε μέρα με τη μέρα την πραγματικότητα, γι αυτό κι ο τόπος δε θα βλεπε προκοπή. (σ 108)
    • Παραλογισμοί και φτηνές συκοφαντίες αποθηριώνουν τους πιο αντιδραστικούς και σκοταδιάζουν το μυαλό τους. (σ 118)
    • Θέλουν την Ελλάδα πόρνη να τους ανοίγει τα σκέλια στην ποδιά της Ακρόπολης να προμηθεύει μισοτιμής το ρίγος της αμαρτίας στις μαραγκιασμένες από τον πουριτανισμό ψυχές τους. Μας θέλουν γκαρσόνια, ταβερνάρηδες, μαστροπούς … και Ζόρμπα δη Γκρήκ κι αυτοί να αρμέγουν τον τόπο … … καταντήσαμε κάθε πολιτικός και κόκκινο φαναράκι στην πόρτα του... (σ 148)
    • Μια διεφθαρμένη, βασικά ξενόδουλη, άρχουσα κάστα βίαζε ξετσίπωτα την εκφρασμένη θέλησή του (σσ λαού) να κυβερνηθεί επιτέλους δημοκρατικά, πάσχιζε μ’ όλους τους σκοτεινούς μηχανισμούς της να κρατήσει αυτόν τον τόπο εκατό χρόνια πίσω, στον απολυταρχισμό και την ξενοκρατία του Όθωνα. (σ 163)
    • Όλα για το Κυπριακό… Γι αυτό ρίξαν τον Παπανδρέου. (σ 169)
    • Φρακάρισε το Κολωνάκι στο γιωταχί. Να πού πηγαίνει ο ιδρώτας του λαού. (σ 170)
    • Όσο για τους Αμερικάνους, αυτοί καρφί δεν τους καίγεται για κοινοβουλευτικές ελευθερίες και δημοκρατία, μήτε ακόμη και για τη Μοναρχία. Αυτοί θέλουν να εχουν εδώ τις βάσεις τους, τις διευκολύνσεις τους, και μια κυβέρνηση ανδρείκελων, για να υπακούει σε κάθε νεύμα τους… (σ 201)
    • Ενώ το δημοκρατικό κίνημα πιέζει για μια φιλελευθεροποίηση των θεσμών, τα συμφέροντα της οικονομικής ολιγαρχίας πιέζουν για γενικότερη αναπροσαρμογή, με πιο αυταρχικό χαρακτήρα. (σ 202)
    • Γιατί τώρα τι έχουμε; ρώτησε ο Βάρναλης. Έχουμε διχτατορία των δωσιλόγων με φερετζέ. Την παρουσιάζουνε για «αληθινή δημοκρατία». Και η δουλειά τους – δηλαδή η προδοσία του λαού- γίνεται. Καμαρώστε καθεστώς: πατημένο Σύνταγμα, κυβέρνηση της μειοψηφίας, χιτλερική νομοθεσία, αστυνομοκρατία, παρακρατικοί δολοφόνοι, γερμανοντυμένοι «πατριώτες» και τα λοιπά. (σ 217)
    • …τα αστικά κόμματα είναι ανίκανα να αποτρέψουν το πραξικόπημα δίχως ν’ αλλάξουν ριζικά τη στάση τους απέναντι στην Αριστερά μα τότε αυτό θα σήμαινε και την αυτοκατάργησή τους… (σ 225)
Σωτήρης Πέτρουλας - δολοφονήθηκε σε διαδήλωση κατά της αποστασίας την 21/7/1965
Σωτήρης Πέτρουλας – δολοφονήθηκε σε διαδήλωση κατά της αποστασίας την 21/7/1965
  • …ε πια εδώ (…) δεν είναι μόνο κεντρώοι κι αριστεροί, εδώ ένας ολόκληρος λαός κατέβηκε στο δρόμο για τη Δημοκρατία… (σ 226)
  • …είχαμε μπει στον αστερισμό του παρακράτους και της τρομοκρατίας, το ίδιο που πριν από δυο χρόνια είχε δολοφονήσει το Λαμπράκη. (σ 236)
  • (σσ Πέτρουλας, ο πρώτος νεκρός της καινούργιας γενιάς). Τούτη η γενιά μπορεί να ξεπεράσει και τη δική μας. … Ίσως γιατί διαβάζει περισσότερο, ίσως γιατί έμαθε να σκέφτεται μόνη της και να κρίνει . (σ 255)

  1. Στρατής Τσίρκας, Η χαμένη άνοιξη , Κέδρος, Αθήνα, 2011 (38) []