Tag Archives: Ναόμι Κλάιν

Το Δόγμα του Σοκ – Μια ανάγνωση

Είναι το Δόγμα του Σοκ της Ναόμι Κλάιν1  μια συνομωσιολογική ανάγνωση της ιστορίας του νεοφιλελευθερισμού;

Προσωπικά δεν ειμαι υπερμαχος των θεωριων συνωμοσιας, με την εννοια οτι δεν προκυπτει απο πουθενα οτι αυτες καθοριζουν την ιστορικη πραγματικοτητα (αυτο δε σημαινει βεβαια οτι δεν υπαρχουν κυκλοι γυρω απο τις εξουσιες οι οποιοι προσπαθουν να δρασουν με τετοιον τροπο).

Ωστοσο η Κλαιν δεν διατυπωνει μια αναλυση ιστοριων συνομωσιας. Με αναλυση ιστορικων παραδειγματων αποτομης προσαρμογης κοινωνιων στον νεοφιλελευθερισμο, καταληγει στο οτι η παραδοχή του Φριντμαν, ό,τι οι θέσεις του απαιτούν για την εφαρμογή τους αυταρχικά καθεστώτα ή περιστολή των δημοκρατικών ελευθεριών,  δεν ειναι απλως μια ακραια ακαδημαϊκη διατυπωση, αλλα ενα δογμα το οποιο κατα καιρους εχει εφαρμοστει στην πράξη απο τους υποστηρικτες του νεοφιλελευθερισμου.

Αυτο από μόνο του δεν ειναι ουτε καμια ριζοσπαστικη διαπιστωση, ουτε και κατι παραλογο: καθε δογμα για να επιβληθει θα χρησιμοποιησει ολα τα μεσα που ειναι συμβατα με τις επιταγες του. Οταν ενα συστημα λοιπον οπως ο νεοφιλελευθερισμος αντιμετωπιζει τις κοινωνιες ως εμποδιο στην οικονομικη δραστηριοτητα,2 λογικο ειναι να προσπαθει να τους επιβληθει εξωθεν, με καθε μεσο.

Το καινουργιο και ενδιαφερον που κανει η Κλαιν ειναι πως παραθετει μαζεμενα και διεξοδικα αναλυμενα πολλα παραδειγματα, οποτε μας φανερωνει πιο αναγλυφα μια πραγματικοτητα που δεν την συνειδητοποιουμε οσο την προσεγγιζουμε μεσα απο τη χρονικη ροη των δελτιων ειδησεων. Εξαλλου, αυτος ειναι ενας γενικοτερος ρολος της ιστοριας: οι αλλαγες απλωνονται στο χρονο και στην χρονική διάρκεια της ζωσας πραγματικοτητας ειναι δυσκολος ο εντοπισμος τοσο των χαρακτηριστικων τους οσο και των αιτιων και συνεπειων τους (μερικες φορες ειναι δυσκολο να συνειδητοποιησει μια κοινωνια ακομα και το οτι γινονται αλλαγες…). Η ιστορια ερχεται να κοιταξει εκ των υστερων ενα μεγαλο σωμα δεδομενων, οποτε της ειναι πιο ευκολο να διατυπωσει συμπερασματα. Το γεγονος οτι το υλικο της ιστοριας ειναι το παρελθον δεν αφαιρει κατι απο την επιστημονικοτητα της ή απο την αξια του ρολου που εχει να πραγματοποιησει, αφου «το παρελθον βρισκεται ενσωματομενο στο παρον, το οποιο περιεχει μεσα του εν σπερματι το μελλον…

Σε κάθε περίπτωση, ειναι απαραιτητο η ενασχοληση με την οικονομια να περιλαμβανει ενεργη γνωση τοσο ιστοριας οσο και κοινωνιολογιας. Δεν ειναι τυχαιο που εδω και παρα πολλα χρονια η κοινωνικη και η οικονομικη ιστορια εξεταζονται μαζι – η αλληλεπιδραση τους ειναι δομικού τύπου, δεν μπορει να διαχωριστει το ενα απο το αλλο. Ουτε καν στην εποχη μας οπου οι τεχνολογικες δυνατοτητες εχουν επιτρεψει σε πολυ μεγαλο βαθμο στην οικονομια να αυτονομηθει και να κινειται σε εναν δικο της, αϋλο ηλεκτρονικο χωρο, εξω απο την κοινωνια. Ακομα κι ετσι ομως, τα αποτελεσματα της ειναι αμεσα ορατα στην κοινωνια (ειτε σαν συγκεντρωση πλουτου, ειτε σαν συγκεντρωση φτωχειας), και επιπλέον οι συνθηκες που γεννησαν και επιτρεπουν την τεχνολογικη και ηθικη αυτονομηση της ειναι κατα βαση κοινωνικες…

  1. Κλάιν, Ν., Το δόγμα του σοκ, Η άνοδος του καπιταλισμού της καταστροφής, μτφρ: Άγγελος Φιλιππάτος, Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα, 2010 []
  2. αυτή την ανάδυση της οικονομίας ως ξεχωριστή οντότητα και τελικα την αυτονομηση της απο της κοινωνια εντοπιζει πολυ αναγλυφα στην εξελιξη του καπιταλισμου από τη Βιομηχανική Επανάσταση κι έπειτα, ο Karl Polanyi στον Μεγαλο μετασχηματισμο []