Tag Archives: Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος

Robert Capa: Slightly out of focus

Slightly out of Focus

Αφορμή για αυτό το κείμενο αποτέλεσε η πρόσφατη ανάγνωση του «Slightly out of focus», της αυτοβιογραφίας του Κάπα από την εμπειρία του Β Παγκόσμιου Πολέμου. Τι να πρωτοπεί όμως κανείς για να εισαγάγει ένα θέμα που αφορά σε έναν άνθρωπο ο οποίος μέσα σε 41 χρόνια έζησε πολύ περισσότερο απ’ ότι οι κοινοί θνητοί σε οκτώ πλήρεις δεκαετίες… Ας τον συστήσουμε λοιπόν τυπικά μα περιεκτικά, μέσω του σύντομου βιογραφικού από την Wikipedia:

Ο Ρόμπερτ Κάπα (Robert Capa, πραγματικό όνομα γέννησης Endre Ernő Friedmann, 22 Οκτωβρίου 1913 – 25 Μαΐου 1954) ήταν Ούγγρος πολεμικός φωτογράφος και φωτορεπόρτερ που κάλυψε πέντε διαφορετικούς πολέμους: τον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, τον Β΄ Σινοϊαπωνικό πόλεμο, τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο σε όλη την Ευρώπη, τον Αραβο-Ισραηλινό πόλεμο του 1948, και τον Πρώτο Πόλεμο της Ινδοκίνας. Κατέγραψε την πορεία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο Λονδίνο, την Βόρειο Αφρική, την Ιταλία, την Απόβαση της Νορμανδίας στην παραλία Όμαχα (Omaha Beach) και την απελευθέρωση του Παρισιού. Οι εν δράσει φωτογραφίες του, όπως εκείνες που ελήφθησαν κατά την απόβαση στη Νορμανδία το 1944, απεικονίζουν τη βία του πολέμου με μοναδικό τρόπο. Το 1947, ο Κάπα υπήρξε ο συνιδρυτής του Magnum Photos με, ανάμεσα σε άλλους, τον Γάλλο φωτογράφο Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν. Ο οργανισμός αυτός υπήρξε το πρώτο συνεργατικό πρακτορείο για ανεξάρτητους φωτογράφους σε παγκόσμια κλίμακα.

Robert Capa

Ακόμα και μέσα σε μια τόσο μικρή, τυπική βιογραφική εισαγωγή, αποτυπώνονται αδρομερώς τόσο το μέγεθος όσο και η πρωτοκαθεδρία του έργου του Κάπα. Ένας πολεμικός φωτοδημοσιογράφος που κάλυψε τόσους πολέμους και που, τελικά, πέθανε στο πεδίο της μάχης, δεν είναι σύνηθες. Ακόμη κι έτσι όμως, η περίπτωση του Κάπα δεν εξαντλείται σε αυτές τις διαστάσεις: είναι ενδεικτική μιας εποχής και μιας γενιάς ανθρώπων που έπαιξαν σημαίνοντα ρόλο στον παγκόσμιο μετασχηματισμό των μέσων του 20ου αι, και που τελικά χάθηκαν στην δίνη του μετασχηματισμού αυτού. Αυτή η πτυχή της εποχής εκείνης περνά συνήθως απαρατήρητη, οπότε έργα σαν το «Slightly out of focus» επιτελούν σημαντικο ρόλο, δίνοντάς μας τις πραγματικές διαστάσεις της ιστορίας και των αληθινών ανθρώπων που την έγραψαν.

capa-germanpows

la-maleta-mexicana-san-ildefonso1

e9cd105c-0460-4d9e-beca-8ae8a36cf06b_m

Πράγματι, αν ο Β’ Παγκόσμιος υπήρξε το αμόνι της ιστορίας πάνω στο οποίο σφυρηλατήθηκε η όψη και η δομή του σύγχρονου κόσμου, τα πλέον ζωντανά και ενεργά πνεύματα της εποχής (σαν τον Κάπα) έγιναν οι σιδεράδες της ιστορίας, συμμετείχαν στην πρωτογενή ιστορική διαδικασία και χάθηκαν μαζί της, καθώς το πυρωμένο σίδερο άρχισε να κρυώνει…Αντιθέτως, η διαχείριση της επόμενης ημέρας ανήκει στα πιο ήπια, λιγότερο τυχοδιωκτικά και ανήσυχα πνεύματα, τα οποία δεν διαμόρφωσαν τόσο το προϊόν πριν αυτό βγει από το καλούπι της ιστορίας – σαν τον φίλο του Κάπα, Κρις, αξιωματικό δημοσίων σχέσεων της αεροπορίας, που τελικά παντρεύτηκε η αγαπημένη του Κάπα με τη λήξη του πολέμου!

Ο κόσμος του Κάπα λοιπόν, είναι ένας κόσμος που υπάρχει «εδώ και τώρα», μόνο για όσο διαρκεί η έξαψη της μάχης• εξάλλου, καθώς το τέλος του Πολέμου πλησίαζε και ο δρόμος προς το Παρίσι γινόταν ομαλότερος, τόσο αραίωναν τα κλικ του Κάπα. Ακριβώς αυτό είναι το κληροδότημα και η πραγματική ουσία του φωτογραφικού έργου του Κάπα, το οποίο κατέστησε ορατό αυτόν τον εφήμερο και σκληρό κόσμο για όλους στο διηνεκές, ώστε η βολή της ειρήνης να μην επιτρέπει να ξεχνάμε…

Σε αυτόν τον κόσμο (που δημιουργήθηκε από την συμπίεση των αδιέξοδων και των αντιθέσεων της νεωτερικότητας – της εποχής του καπιταλισμού των “μαθητευόμενων μάγων” – για το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο δείτε εδώ) η φωτοδημοσιογραφία είναι μια διαδικασία υπαρξιακής νοηματοδότης του υποκειμένου που πασχίζει να σταθεί νοητικά απέναντι σε ένα περιβάλλον που αλλάζει ραγδαία. Για τον Κάπα το “scoop” (η φωτοδημοσιογραφική επιτυχία) είναι μάλλον η πρόφαση• το πραγματικό ζητούμενο είναι το κυνήγι του πυρετού της μάχης, αυτής της κατάστασης που δίνει αίσθηση συνοχής στο υποκείμενο φέρνοντάς το αντιμέτωπο με τα βιολογικά και ψυχολογικά του όρια. Ίσως γι’ αυτό το ποτό είναι πανταχού παρόν στις σελλίδες του «Slightly out of focus», ενώ την ίδια στιγμή η ύπαρξη ενός κοριτσιού (της Pinky εν προκειμένω) έχει αξία μόνον εφόσον ο πόλεμος κρατά το αντικείμενο του πόθου μακριά, ώστε να λειτουργεί ως συναισθηματικός φάρος, ως προβολέας συναισθηματικής νοηματοδότησης στον εφήμερο και φρενήρη κόσμο των μαχών. Όταν ο πόλεμος τελειώσει «δεν υπάρχει πια λόγος να ξυπνάς το πρωί» (κατά την κατακλείδα φράση του Κάπα) – και το κορίτσι θα παντρευτεί κάποιο καλό παιδί, ικανό να διαχειριστει την επόμενη μέρα…

Αυτοβιογραφία ενός σημαντικού φωτογράφου, ιστορικό και κοινωνικό ντοκουμέντο μιας έντονης εποχής, ιστορία αγάπης και πολέμου, το «Slightly out of focus», με ρυθμό έντονο και γλώσσα νουάρ μυθιστορήματος, παρουσιάζει εναργώς τόσο το κοινωνικό αποτύπωμα μιας Τέχνης σε πυρωμένους καιρούς, όσο και ένα είδος ανθρώπων (χαρακτηριστικό τέτοιων πυρωμένων εποχών) που έζησαν για να καούν με το σίδερο….

PAR121453

Ο Αλμπέρ Καμύ για την πρώτη πυρηνική βόμβα

«Μας κάνουν γνωστό εν μέσω ενθουσιωδών σχολίων, ότι οποιαδήποτε πόλη μεσαίου μεγέθους μπορεί να ισοπεδωθεί ολοκληρωτικά από μια βόμβα μεγάλη όσο μια μπάλα ποδοσφαίρου. Αμερικανικές, αγγλικές και γαλλικές εφημερίδες επιδίδονται σε περίτεχνες εκθέσεις ιδεών για το μέλλον, το παρελθόν, τους εφευρέτες. Μιλούν για το κόστος, τον ειρηνικό προσανατολισμό και τα πολεμικά αποτελέσματα, τις πολιτικές συνέπειες ακόμα και για τον ανεξάρτητο χαρακτήρα της ατομικής βόμβας.

Συνοψίζουμε σε μια φράση: Ο μηχανικός πολιτισμός κατόρθωσε να φθάσει στον έσχατο βαθμό αγριότητας. Στο εγγύς ή στο απώτερο μέλλον, θα χρειαστεί να επιλέξουμε τη συλλογική αυτοκτονία ή την ευφυή χρήση των επιστημονικών κατακτήσεων……

Μπροστά στις τρομακτικές προοπτικές που ανοίγονται στην ανθρωπότητα, αντιλαμβανόμαστε ακόμα καλύτερα ότι η ειρήνη είναι η μόνη μάχη που αξίζει τον κόπο να δοθεί. Δεν πρόκειται πια για μια παράκληση, αλλά για μια εντολή που πρέπει να ανεβεί από τους λαούς στις κυβερνήσεις, είναι η εντολή να επιλέξουν οριστικά την κόλαση ή τη λογική»

Μας αφορά;

Από το «δε με αφορά» μέχρι το Άουσβιτς η απόσταση μικραίνει όσο μεγαλώνει ο ατομιισμός μας και όσο μικραίνει το στοχαστικό μας πλαίσιο..

Ένα ντοκουμέντο του κατώτατου άκρου του ανθρώπου. Μας αφορά; Οι περιγραφόμενες συνθήκες έχουν περάσει ανεπιστρεπτί; Όχι όσο ξεχνάμε ή όσο επιμένουμε να κλεινόμαστε στον ατομισμό μας…